Friday, 31 December 2010

ლევანის საახალწლო ეპისტოლე

ბაზარი - ნებისმიერი სისტემა, ინსტიტუცია, პროცედურა, სოციალური ურთიერთობა და ინფრასტრუქტურა, რაც უზრუნველყოფს საქონლის, სერვისის ან შრომის გაცვლას ფულში.

1. არსებობს მჭიდრო კავშირი სოციალურ და ეკონომიკურ ფაქტორებს შორის. ამ კავშირის ერთ-ერთი მაგალითია ის ფაქტი რომ ბაზრის წარმატება პირდაპირ პროპორციულია საზოგადოების განწყობებთან, რწმენა-წარმოდგენებთან, ზოგადად მის ყოველდღიურობასთან.

2. რადიკალური კაპიტალიზმის პირობებში ბაზარი თავად ახდენს საზოგადოებრივი აზრის მანიპულირებას. ის სხვადასხვა მედიის საშუალებით ქმნის რეალობას, რომელსაც გვთავაზობს, როგორც ერთადერთსა და უეჭველს. (გავიხსენოთ თუნდაც ცოტა ხნის წინანდელი უძრავი ქონების ბუმი ამერიკაში, რომელიც მთლიანად საზოგადოებაში არსებულ ილუზიებზე იყო აგებული და რეალობასთან არანაირი კავშირი არ ჰქონდა).

3. ის გვთავაზობს რეალობას, სადაც ცხოვრების მთავარი მიზანი დაგროვებაა, სადაც საგნები განსაზღვრავენ ადამიანს; სადაც წარმატება ციფრებით გაზომვადია და ის მხოლოდ კონკურენციის დაძლევის შედეგად მიიღწევა; სადაც წარუმატებლებს არა აქვთ ადგილი.

4. რადიკალური კაპიტალიზმის პირობებში ყოველდღიურ რეალობასა და ბაზრის რეალობას შორის საზღვარი იშლება. ბაზრის ლოგიკა ხდება იდეოლოგია, რომელიც საზოგადოების ცხოვრების ყველა შრეში აღწევს. ის ხდება ადამიანის ცნობიერების, მისი თავის თავთან და გარემოსთან დამოკიდებულების ძირითადი განმსაზღვრელი. ბაზარი ხდება ახალი რელიგია.

5. რადიკალური კაპიტალიზმის პირობებში ბაზარი სხვა ნებისმიერ რელიგიაზე ეფექტურად ახდენს საზოგადოების ჰომოგენიზაციას და ძალაუფლების ლეგიტიმაციას, ამიტომ ის ხდება ძალაუფლების პრიორიტეტული ინსტრუმენტი. ძველი რელიგიები მასთან ბრძოლაში იმსხვრევიან ან ემორჩილებიან მას. მეტიც, თუ წინათ ძალაუფლება და რელიგია ფორმალურად მაინც იყო გამიჯნული დღეს მათ შორის ზღვარი წაშლილია, რადიკალური კაპიტალიზმის პირობებში ბაზარი ძალაუფლების და რელიგიის სინთეზია.

6. რადიკალური კაპიტალიზმის პირობებში ბაზარს სჭირდება მითები. ისევე როგორც ეს თავის დროზე მისმა წინამორბედმა რელიგიებმა და ძალაუფლებებმა განახორციელეს, ბაზარი ახლის შექმნასთან ერთად მემკვიდრეობით იღებს ძველ მითებს და უსადაგებს მათ თავის რიტუალებს. უმთავრესი რიტუალი, რასაც ის მოითხოვს არის მომხმარებლობა!

7. ისევე როგორც ძალაუფლებისა და რელიგიის ძველ ფორმებს, კაპიტალისტურ ბაზარს სჭირდება სრული სოციალური კონტროლი დროზე, ამიტომ იგი ”შობა-ახალი წლის დღესასწაულს” განსაკუთრებულად აღნიშნავს და ქმნის შესაბამის გარემოს მისთვის რიტუალების ჩასატარებლად.

8. იგი ამძაფრებს თავისი რეალობის შეგრძნებას. ამისთვის კარგად იყენებს მედიის საშუალებებს (აუდიო, ვიდეო, ტექსტი, სურათი და სხ.) რითაც: ახდენს თვითაქსელერაციას; საზოგადოებას უქმნის ამ რეალობაში ჩართულობის ილუზიას; ქმნის ობიექტურობას. ხშირ შემთხვევაში ბაზარი მასში ჩართულ ადამიანებზე ამ პერიოდში გასცემს დამატებით მატერიალურ რესურსებს, რათა მათ თავი იგრძნონ მისი რეალობის ნაწილად და ჩაატარონ შესაბამისი რიტუალი, რასაც სხვა დროს ვერ ახერხებენ. ადამიანის მიერ რიტუალის შესრულების ხარისხი ბაზრის იერარქიულ სტრუქტურაში დაკავებული ადგილის პირდაპირ პროპორციულია.

9. ის ვინც კაპიტალისტურ ბაზარში არ არის ჩართული ან მის უმდაბლეს საფეხურზეა რიტუალს ვერ ასრულებს. ის მხოლოდ ფიზიკური გადარჩენისთვის იბრძვის. ახალი რელიგია გვასწავლის, რომ ასეთ ზარმაც და ურწმუნო ადამიანებს ღმერთი (ბაზრის უხილავი ხელი) სჯით. თუმცა იგივე ღმერთის მოწყალების იმედით შეიძლება დაუზარელებმა და მორწმუნეებმა ქველმოქმედებაც გაიღონ.

10. ქველმოქმედება, რომელიც არის ფრაგმენტული, შერჩევითი და ამავე დროს შეურაცხმყოფელი, ახალი რელიგიის მიხედვით სოციალური უზრუნველყოფის ფორმაა. ის ჩანს ”დღესასწაულებზე” მედიის საშუალებით. ამ დროს ვრწმუნდებით, რომ ურწმუნოებს და ზარმაცებსაც კი არ შიათ. ახალი რელიგია ჰუმანურია!!!

11. ჩვენ ვიცით, რომ ურწმუნოები და ზარმაცები ღმერთს არ უყვარს. ასევე ვიცით რომ გვაქვს ჰუმანური რელიგია, რომელიც მათზე ზრუნავს. რაღა დაგვრჩენია ჩვენ, მორწმუნეებს და დაუზარლებს, იმის გარდა, რომ ვიყოთ ღვთისმოშიშნი და რიტუალის შესრულებისას თუ რომელიმე გზასაცდენილი შემოგვეფეთა, გავწიოთ მცირეოდენი ქველმოქმედება. ამის მერე კი შეგვიძლია სუფთა სინდისით მივიტანოთ ოჯახში სხვადასხვა სახის ხორაგი, გულდამშვიდებულებმა მივუალერსოთ შვილებს და მივცეთ თავი შობა-ახალი წლის მომხმარებლურ მისტერიას.

18 comments:

  1. მშვენიერი სალაღობო ეპისტოლეა.
    მიუხედავად ამისა მაინც გაუჩნდება კაცს სერიოზული შეკითხვები. მაგალითად:
    1. ტექსტში არ ფიგურირებს ზედსართავი სახელი ”თავისუფალი” (ბაზართან მიმართებაში). ნიშნავს ეს, რომ სარკაზმი ისეთ ბაზარს შეეხება, რომელიც არსებითად არათავისუფალია, თუ ზოგადად ბაზარს როგორც ასეთს?
    2. რატომაა ხაზგასმული რადიკალური კაპიტალიზმი, ან საერთოდ კაპიტალიზმი ბაზართან მიმართებაში? ნიშნავს ეს, რომ ლევანს რაიმე კონკრეტული წარმოდგენა აქვს ”არაკაპიტალისტურ” ბაზარზე? თუ ასეა, იქნებ დაწეროს, რა არის ის, რაც ბაზარს ადამიანური ღირსების შესაფერად მოაწყობდა? ან პირიქით, რა არის ის, რაც ბაზარს ”კაპიტალისტურს”, ადამიანური ღირსებისთვის შეუფერებლად აქცევს?

    პატივისცემით

    ReplyDelete
  2. მადლობა, საინტერესო შეკითხვაა და საშუალებას მაძლევს განვავრცო თემა. ვეცდები რაც შეიძლება დროულად გიპასუხოთ.

    ReplyDelete
  3. ბოდიშს გიხდით დაგვიანებული პასუხისთვის,

    ბაზარს, (როგორც სისტემას), არ განვიხილავ მისი პოლიტიკური, ეკონომიკური და სოციალური კონტექსტის გარეშე, რადგან მეცნიერულად დამტკიცებულია რომ ამ ორ მხარეს შორის მჭიდრო კავშირი არსებობს. აქედან გამომდინარე კაპიტალიზმის პირობებში ბაზარიც სპეციფიკურია, უმთავრესად კაპიტალისტური ეკონომიკური ურთიერთობების, შემდგომ კი მისი იდეოლოგიური, კულტურული, ინსტიტუციური და სხ. სპეციფიკის შესაბამისი. ამგვარად მიმაჩნია, რომ ბაზარი ყოველთვის თანმხლებ ფართო კონტექსტთან ერთად უნდა განიხილებოდეს.

    ჩემი აზრით თავისუფალი ბაზრის დამცველების მთავარი შეცდომა ის არის, რომ ისინი ბაზარს ხედავენ, როგორც განყენებულ მექანიზმს, რომელიც ყოველთვის თავისი კანონების მიხედვით მუშაობს. ისინი არ ითვალისწინებენ, რომ სათანადო რეგულირების არ არსებობის პირობებში, კაპიტალისთვის, მოგების მიზნით, ადვილად შესაძლებელია ბაზარზე მოთხოვნა-მიწოდების ხელოვნური მანიპულირება, ბაზრის მონოპოლიზაცია, ეკონომიკური რყევების გამოწვევა, სოციალური და პოლიტიკური პროცესების პროვოცირება და ა.შ., რამაც შესაძლებელია ზოგადად ადამიანური ღირსებისთვის შემლახავი შედეგები დააყენოს და შესაბამისი, არაჰუმანური ბაზარი შექმნას.

    თავისუფალი ბაზრის დამკვიდრებული საზომებისგან განსხვავებით მიმაჩნია, რომ ბაზრის ავ-კარგიანობა მისი მომხმარებლების თავისუფლებით, მათი საერთო კეთილდღეობით, მათი სოციალური, ეკონომიკური, პოლიტიკური და სტრატეგიული ინტერესების დაცვის ხარისხით უნდა იზომებოდეს და არა გლობალური საფინანსო ინსტიტუტების რეიტინგებით, მათ მიერ დაწესებული ნორმებით და ამ ნორმების მისაღწევად გატარებული რეფორმებით.

    საზოგადოების მიერ ბაზრის კონტროლი და თავისი ინტერესების შესაბამისად მართვა-რეგულირება არის ერთ-ერთი უმთავრესი ფაქტორი, რასაც შეუძლია ის ადამინური ღირსებისთვის შესაფერი გახადოს, გააჰუმანუროს. რადიკალური კაპიტალიზმის პირობებში ასეთი კონტროლი მინიმუმამდეა დაყვანილი, რასაც შესაბამისი სოციალური შედეგები მოსდევს. ასე რომ ვფიქრობ აუცილებელია საზოგადოების მიერ ბაზრის ემანსიპაცია. ამის განხორციელება შეუძლებელია დემოკრატიის მცნების ემანსიპაციასთან ერთად, მაგარამ ეს უკვე სხვა თემაა და აღარ გავაგრძელებ. ზოგადად ბაზართან კი, როგორც ამა თუ იმ ეკონომიკური სისტემის შემადგენელ ნაწილთან არანაირი პრობლემა არ მაქვს გააჩნია როგორი იქნება ის.

    ReplyDelete
  4. დიდი მადლობა.
    თუმცა უფრო კონკრეტულ პასუხს ველოდი.
    ახლა მე დაკონკრეტებას შევეცდები და თუ რამე გამომრჩა იქნებ დაამატოთ.
    წინასწარ ერთ ზოგად მოსაზრებას მაინც წავუმძღვარებ.
    ბაზარი ისევე როგორც მთელი სამეურნეო სისტემა (წარმოება, ვაჭრობა, მოხმარება) მოთხოვნილებათა დაკმაყოფილებაზე უნდა იყოს ორიენტირებული და არა მოგების მაქსიმირებაზე. ჯანსაღი ეკონომიკისთვის მოგება მხოლოდ იმდენადაა მნიშვნელოვანი, რამდენადაც იგი წარმოების, მომსახურების და ვაჭრობის განვითარებისთვის და ამდენად მოთხოვნილებათა უკეთ დაკმაყოფილებისთვისაა აუცილებელი. ძირითადად ამაში გამოიხატება ძმობის (დიდი სოციალური იდეალებიდან: თავისუფლება, თანასწორობა, ძმობა, ერთ-ერთის), როგორც სამეურნეო ცხოვრების იდეალის არსი.
    ეხლა ცოტა უფრო კონკრეტულად:
    1. ბაზარზე არ უნდა იყიდებოდეს ადამიანის სამუშაო ძალა, ე.ი. მუშაობა. სამუშაო ძალა ადამიანის არსების ნაწილია და მისი გაყიდვა ადამიანის ნაწილობრივ გაყიდვაა, რაც ადამიანური ღირსებისთვის შეუფერებელია. თანამედროვე სამეურნეო ცხოვრებაში გავრცელებული ცნება ”სამუშაოს ბაზარი” სხვა არაფერია თუ არა მონათა ბაზრის შელამაზებული ფორმა.
    2. ბაზარზე არ უნდა იყიდებოდეს მიწა როგორც კერძო საკუთრება, რადგან ადამიანები მიწაზე ეგზისტენციალურად არიან დამოკიდებულნი და ამდენად მიწის კერძო საკუთრების შემთხვევაში მის მეპატრონეზეც, რასაც ასევე მონობის სუნი ასდის. ეს დაახლოვებით იმას გავს, ჰაერზე რომ არსებობდეს კერძო საკუთრება და ყოველ ჩასუნთქვაზე მისი მეპატრონე ხალხს ფულს ახდევინებდეს. განსაკუთრებით აშკარაა ასეთი საკუთრების ავადმყოფურობა, როცა ერთი ადამიანი სხვა ადამიანებით დასახლებული მიწის მესაკუთრეა.

    მეტი არ მახსენდება.

    პატივისცემით

    ReplyDelete
  5. უკაცრავად, ერთი შეკითხვის დასმა დამავიწყდა.
    რას გულისხმობთ როცა ამბობთ, რომ ”...აუცილებელია საზოგადოების მიერ ბაზრის ემანსიპაცია”. ჩემი აზრით ეს უნდა ეწინააღმდეგებოდეს თქვენსავე გამონათქვამს: ”...თავისუფალი ბაზრის დამცველების მთავარი შეცდომა ის არის, რომ ისინი ბაზარს ხედავენ, როგორც განყენებულ მექანიზმს, რომელიც ყოველთვის თავისი კანონების მიხედვით მუშაობს”.

    ReplyDelete
  6. მადლობა საინტერესო კომენტარისთვის. მიჭირს იმის წარმოდგენა, რომ პირველი კითხვის და შემდგომი კომენტარის ავტორი ერთი ადამიანია. :)

    გეთანხმებით, ჩემი პასუხი ზოგადია. მე შევეცადე იმ ძირითადი იდეის დაცვა (საზოგადოების მიერ ბაზრის კონტროლი და მართვა), რომლის განხორციელების დროსაც თქვენს მიერ დასახელებული თეზისი სხვა თეზისებთან ერთად შეიძლება განხილვის და პრაქტიკაში დანერგვის საგანი გახდეს. ჩემი აზრით ამ ეტაპზე ყველაზე მნიშვნელოვანია მივაღწიოთ საერთო კონსენსუსს იმის თაობაზე, რომ ბაზარს სჭირდება რეგულირება სახელმწიფოს მხრიდან და ამის მიღმა გავაგრძელოთ მსჯელობა თუ რა ფორმით, რისი რეგულირებაა საჭირო და ასე შემდეგ.

    ასევე ვფიქრობ რომ სამეურნეო ციკლში ბაზარი ანუ ვაჭრობა არის მთავარი კომპონენტი, რომლის რეგულირებით წარმოების და ხარჯვის მოწესრიგებაც შეიძლება. თუმცა არის კიდევ თემები რომლებიც წარმოებისა და მოხმარების საკითხებში ცალკე რეგულირების საგანი უნდა გახდეს.

    სახელმწიფოს მიერ ბაზრის კონტროლში არ ვგულისხმობ ცენტრალიზებული, ბიუროკრატიული სახელმწიფოს მიერ განხორციელებულ კონტროლს. არამედ ვთვლი, რომ რადიკალურად ახალი ფორმებია მოსაძებნი, რომლებიც მაქსიმალურ დეცენტრალიზაციას შეუწყობს ხელს და სადაც მოქალაქეების თანამონაწილეობა გარანტირებული იქნება ყველა დონეზე. ამიტომ ვამბობდი რომ ამისთვის საჭიროა დემოკრატიის მცნების ემანსიპაცია, რომელიც დღეს ბანალურობამდეა დაყვანილი. ზოგადად მიმაჩნია, რომ საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ ჩვენი საზოგადოება ერთ წრეზე ივლის მანამ, სანამ რეალური დეცენტრალიზაცია არ დაიწყება ყველა სფეროში, დაწყებული სოციალური ურთიერთობებით და დამთავრებული მმართველობით.

    რაც შეეხება საზოგადოების მიერ ბაზრის ემანსიპაციას, ამაში ვგულისხმობ ბაზრის საზოგადოების ინტერესების შესაბამისობაში მოყვანას.

    ReplyDelete
  7. გმადლობთ.

    რა თქმა უნდა, ბაზარს საზოგადოების მიერ რეგულირება სჭირდება. ბაზრის თვითრეგულირების ილუზია მხოლოდ აზროვნებაზე მწყრალად მყოფებს, ან კაპიტალიზმგამოუცდელ საბჭოელებს შეიძლებოდა გვქონოდა (საწყენი ისაა, რომ კაპიტალიზმის აგერ უკვე ოცწლიანი გამოცდილების მქონე უამრავ პოსტსაბჭოელს ჯერ კიდევ აქვს ეს ილუზია). კაცმა რომ თქვას, არც არასდროს ყოფილა ბაზარი საზოგადოებრივი რეგულირების გარეშე. ბაზრების დერეგულაცია ისევე თავსმოხვეულია საზოგადოებებისთვის, როგორც ბაზრის ფაქტობრივი გაუქმება საბჭოეთში. როგორც ამბობენ, ეკონომიკის ლიბერალიზაციის პროცესი (ყოველ შემთხვევაში იმ სახით, რომლითაც ის დღესაა წარმოდგენილი) მეორე მსოფლიო ომის შემდგომი მსოფლიო მოწესრიგების ერთ-ერთი მთავარი კომპონენტია. მოგვიანებით მას მნიშვნელოვანი ბიძგი მისცა ტეტჩერიზმმა და საბჭოეთის მსოფლიო არენიდან მოცილების მერე გლობალური ხასიათი მიიღო. ამ პროცესის უკიდურესმა გამწვავებამ მსოფლიო ეკონომიკური კრიზისი გამოიწვია, მაგრამ ვფიქრობ, პოლიტიკოსთა ”აღშფოთებული” პათეტიკის მიუხედავად გამოინახება საშუალებები არსებული ეკონომიკური სისტემის (ეგრეთწოდებული ”ფინანსური კაპიტალიზმის”) გადასარჩენად, რადგან, როგორც თქვენ სამართლიანად აღნიშნეთ, ეს ეკონომიკური სისტემა თავისი ბაზრით მთელი სოციალური სისტემის მნიშვნელოვნად განმაპირობებელი ნაწილია. ამ გლობალური ჩაგვრის სისტემას კი მავანნი არაფრით არ შეელევიან (ცოტა შეთქმულების თეორიის სუნი დატრიალდა).

    სავსებით გეთანხმებით, რომ საზოგადოებამ უნდა გამონახოს გზები სახელმწიფოს გარეშე ბაზრის რეგულირებისა. უფრო მეტიც, მთელი სამეურნეო ცხოვრების მოწყობისა. არსებობს აზრი სამეურნეო ასოციაციების შექმნისა, რომლებშიც გაერთიანდებოდნენ მეწარმეები, ვაჭრები და მომხმარებლები (ბუნებრივია, რომ მეწარმეები და ვაჭრები იმავდროულად მომხმარებლებიც არიან), რომლებიც თავიანთი შექმნილი წესდებების საფუძველზე იმოქმედებდნენ.

    ეხლა იქნებ ცოტა დავკონკრეტდეთ და ამ ვებგვერდის პროფილიდან გამომდინარე განვიხილოთ ქალაქგეგმარების ერთი ასპექტი, კერძოდ მშენებლობის (როგორც მეურნეობის ერთი დარგის) მარეგულირებელი ასპექტი. ამ შემთხვევაში საქმე შემდეგნაირად გამოიყურება: სახელმწიფო, რომლის ძირითადი და არსებითი ფუნქციაა ქვეყანაში სამართლის უზრუნველყოფა, ქმნის სამართლებრივ საფუძველს დაგეგმარებისთვის (ქალაქგეგმარება მაქვს მხედველობაში). საქართველოში ამას ”კანონი სივრცითი მოწყობისა და ქალაქმშენებლობის საფუძვლების შესახებ” ჰქვია, თუ არ ვცდები. ამ კანონის (ან ასეთი კანონების) საფუძველზე იქმნება ქალაქდაგეგმარებითი დოკუმენტები (საქართველოში ასეთებია მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმა და განაშენიანების რეგულირების გეგმა), რომლებიც საზოგადოებისთვის აუცილებელი სამართლებრივი დოკუმენტებია. ისინი უნდა არეგულირებდნენ მშენებლობის ბაზარს. მათი შექმნაც და მათი ცხოვრებაში გატარების უზრუნველყოფაც სახელმწიფოს პრეროგატივაა. აქ მივადექით არსებით კითხვას: როგორი არასახელმწიფოებრივი ინსტიტუტები უნდა შექმნას საზოგადოებამ, რომ მომავალში ეს მარეგულირებელი ფუნქცია, ე.ი. ქალაქგეგმარებითი დოკუმენტების შექმნისა და მათი საზოგადოებრივი ლეგიტიმაციისა სახელმწიფოს ჩამოაშოროს? ცხოვრებაში გატარება, ე.ი. ზედამხედველობა შესაბამისი მაიძულებელი პროცედურებით სახელმწიფოს ხელში უნდა დარჩეს, რამდენადაც ეს მისი არსებითი ფუნქციების წრეს განეკუთვნება (ისევე, როგორც მაგალითად პოლიციური ფუნქცია). მგონი ღირს ამაზე კარგად დაფიქრება. შესაძლებელი იქნებოდა სამეურნეო ასოციაციის მსგავსად შექმნილიყო ქალაქმგეგმარებელთა, არქიტექტორთა, მენაშენეთა, მშენებელთა და მოქალაქეთა (რა თქმა უნდა, მომხმარებლებისა არ იყოს, ყველა დანარჩენიც იმავდროულად მოქალაქეა) გაერთიანება? აი, ეს იქნებოდა რადიკალურად ახალი ფორმა. რას იტყვით? მართალი გითხრათ, მე ჯერ კარგად არ დავფიქრებულვარ.

    პატივისცემით

    ReplyDelete
  8. თუ თავი ძალიან არ შეგაწყინეთ, ჩემს 29 იანვრის კომენტარში ბაზარზე ყიდვა-გაყიდვისთვის შეუფერებელ ფასეულობათა ჩამონათვალს ერთი-ორს კიდევ წავამატებ.
    ყიდვა-გაყიდვის საგანი არ უნდა გახდეს განათლება, ჯანმრთელობის დაცვა და სამართალი. ეს სამივე, საზოგადოებისთვის მეტად მნიშვნელოვანი ფასეულობა, არ შეიძლება ადამიანის ფინანსურ შეძლებაზე იყოს დამოკიდებული. ჯანმრთელ საზოგადოებაში ყველას უნდა შეეძლოს კარგი განათლების მიღება, თავის ჯანმრთელობაზე ეფექტური ზრუნვა და სამართლის უზრუნველყოფა ამ საზოგადოების სხვა წევრებთან თანაცხოვრებისას. ამ ფასეულობათა დონე და ხასიათი საზოგადოების განვითარების დონისა და მის თავისებურებათა შესაბამისი იქნება, თუ საზოგადოებრივი თავისუფლებები იქნება უზრუნველზოფილი.

    პატივისცემით

    ReplyDelete
  9. საინტერესო დისკუსიაა.. ქალაქმშენებლობის მარეგულირებელ დოკუმენტაციას რაც შეეხება – საინტერესოა იდეა, რომ მათი შინაარსი ყოველი ცალკეული შემთხვევისათვის სწორედ არასახელმწიფოებრივმა, თუმცა არა კერძო, ინსტიტუციებმა – საზოგადოებრივმა გაერთიანებებმა შეიმუშაონ. ამ ტიპის მარეგულირებელ დოკუმენტებს ძალიან დიდი პირდაპირი გავლენა აქვს ფიზიკურ სივრცეზე და მის სოციალურ და ეკონომიკურ ფუნქციაზე, შესაბამისად პრაქტიკულად შეუძლებელია მოცემულ მომენტში, კონკრეტული სოციალურ–ეკონომიკური და პოლიტიკური პროგრამისგან მიუკერძოებლად შეაფასო არსებული და სამომავლო ქალაქგეგმარებითი საჭიროებები და განსაზღვრო მათი მოგვარების გზები. ასევე დიდია ცდუნება, რომ მმართველმა ძალამ ეს დოკუმენტები თავისი პროგრამის (და ასევე პირად) საჭიროებებს მოარგოს. ამიტომაც ვფიქრობ, საზოგადოებამ უნდა დაინახოს თავი ასეთი ტიპის მარეგულირებელი დოკუმენტების ავტორის და არა მხოლოს პოსტ ფაქტუმ შემფასებლის როლში. რაც უფრო ფართო იქნება ჩართული ადამიანების სპექტრი, უფრო მეტად იქნება შესაძლებელი თავიდან ავიცილოთ ერთი რომელიმე ჯგუფის მიერ მარეგულირებელი დოკუმენტაციის თავის ინტერესებზე მორგება. შეიძლება ითქვას, რომ ე.წ. თანამონაწილეობის (პარტიციპაციის) მეთოდი ამ პრობლემას აგვარებს, თუმცა მგონია რომ იმ პირობებში, როცა სამოქალაქო თვითშეგნება დაბალია და საზოგადოება სუსტი, ეს მეთოდი პრაქტიკაში მხოლოდ ფორმალობის სახეს იძენს, ანუ რეალურად არავინ აკრიტიკებს “ექსპერტების” მიერ შედგენილ დოკუმენტს, იმიტომ რომ “ექსპერტი ყოველთვის მართალია” მითუმეტეს თუკი იგი უცხოეთიდან არის მოწვეული, და რომც გააკრიტიკოს, ეს არ გამოიწვევს დოკუმენტის რეალურ ცვლილებას, იმიტომ რომ შეცდომების აღიარება ექსპერტებს არ უყვართ, და ამასთან, მიღებული აზრია რომ მათ “უკეთ იციან” , და ბოლოს იმიტომ რომ, არც არსებობს ამ ცვლილების რეალური მოლოდინი (უფრო ხავსზე მოჭიდების მსგავსია როგორც, მაგალითად მზიურის მაგისტრალის, იმელის ან ზარია ვოსტოკას შემთხვევებში). საზოგადოებრივი გაერთიანება რთული ამოცანაა, აქ უმნიშვნელოვანეს როლს, წესით, საკრებულო უნდა ასრულებდეს იმიტომ რომ რეალურად საკრებულოს წევრები დგანან (წესით) ყველაზე ახლოს კონკრეტულ უბნებთან, თუმცა თუკი არსებული ვარიანტი ვერ ანდ არ მუშაობს შეიძლება ალტერნატიული ვარიანტის მოფიქრებაც.

    ReplyDelete
  10. დიდი მადლობა გაგებით გამოხმაურებისთვის.

    ჩემი მოსაზრება მშენებლობის რეგულირების შესახებ ეყრდნობა საზოგადოებრივი ცხოვრების სამწევრიანობის იდეას. კულტურა, სამართალი და მეურნეობა არიან მთელი სოციალური ცხოვრების შემადგენელი წევრები, რომლებსაც თავ-თავისი შინაგანი კანონები აქვთ, თუმცა ცოცხლად ურთიერთგამსჭვალავენ ერთმანეთს და ზემოქმედებენ ერთმანეთზე. ბუნებრივია, რომ თვითოეული მათგანი თვის თავში ორ დანარჩენსაც მოიცავს, მაგრამ არსებითი და განმსაზღვრელი მისთვის ერთია. მაგალითად, თეატრს მეურნეობაც აქვს და მის თანამშრომლებს შორის სამართლებრივი ურთიერთობებიც არსებობს, მაგრამ არსებითი მისთვის ხელოვანთა შემოქმედებაა, რომლისთვისაც არც წარმოება და ვაჭრობა (მეურნეობის მსგავსად) შეიძლება იყოს მოქმედების პრინციპი და არც სწორი თეატრალური გადაწყვეტის ხმათა უმრავლესობით (სამართლის მსგავსად) მიგნება. სახელმწიფოს ერთადერთი არსებითი ფუნქცია სამართლის უზრუნველყოფაა და მისთვის იდეალი თანასწორობაა. კანონმდებლობით, მათი შესრულების ზედამხედველობით და სასამართლოთი ახორციელებს იგი ამ თავის ფუნქციას. ჩემი მოსაზრება ეყრდნობა ვარაუდს, რომ ქალაქმშენებლური შემოქმედება კულტურული ცხოვრების ნაწილია და არა სამართლებრივისა. ამდენად ვცადე გამევლო ზღვარი ზოგად ქალაქმგეგმარებით კანონმდებლობასა (რომელიც სახელმწიფოს კომპეტენციად მესახება) და კონკრეტულ ქალაქგეგმარებით შემოქმედებას შორის. კულტურის სხვა დარგებისგან განსხვავებით განსაკუთრებული ასეთ შემოქმედებაში ისაა, რომ აქ შემომქმედი მთელი საზოგადოებაა (ქალაქმგეგმარებლებლებს აქ განსაკუთრებული როლი ეკისრებათ, რაც საწყისი იდეების გენერირებაში და შემდეგ მოქალაქეთა შემოქმედებითი საქმიანობის კოორდინირებაში უნდა გამოიხატოს). აქ კარგი იქნება ჲოზეფ ბოისის ”სოციალური პლასტიკის” იდეის და მისი მთავარი თეზის, ”ყველა ადამიანი ხელოვანია” გახსენება. ქალაქგეგმარებითი პროექტები უნდა იყვნენ შეძლებისდაგვარად მთელი საზოგადოების შემოქმედების პროდუქტი. საზოგადოებამ უნდა შესძლოს შექმნას ისეთი არასახელმწიფოებრივი და, როგორც თქვენ სამართლიანად აღნიშნეთ, არაკერძო გართიანება, რომელიც მის წევრებში შეფარული შემოქმედებითი ძალების გამოღვიძება-გაფურჩქვნას შეუწყობს ხელს. ასეთი გაერთიანების შემოქმედების ნაყოფი იმავდროულად გულისხმობს მის ლეგიტიმურობასაც ამ გაერთიანების ფარგლებში, რაც ხელოვნების ნაწარმოებისთვის არის დამახასიათებელი (მხატვრის მიერ შექმნილი ნახატი სრული თავისთავადცხადობითაა ლეგიტიმური მხატვრისთვის). ასეთი ქალაქგეგმარებითი გაერთიანება ალბათ მთელს კომუნას უნდა მოიცავდეს (ძალიან დიდი ქალაქების შემთხვევაში ალბათ რამოდენიმე გაერთიანების არსებობაა უპრიანი).

    აზრთა ამ წყობიდან გამომდინარე არ იქნებოდა სწორი საკრებულოს, როგორც მოქალაქეთა წარმომადგენლობითი ორგანოს მიერ გაერთიანების საქმიანობაში რაიმე როლის შესრულება. არ შეიძლება იყო სხვათა წარმომადგენელი შემოქმედი (ნაწილობრივ იმიტომაცაა ”კარგად” ქალაქების საქმე, რომ ასეთებად ქალაქმგეგმარებლებს წარმოუდგენიათ თავი). ამაში ჩანს, რომ ეს იქნებოდა სამართლებრივი ცხოვრების ერთ-ერთი ინსტიტუტის სხვა სფეროში შეუფერებელი ჩარევა. საკრებულოს საქმე უნდა იყოს კანონშემოქმედებითი საქმიანობა, ამ შემთხვევაში ქალაქგეგმარებითი ლოკალური კანონების შემოღება.

    პატივისცემით

    ReplyDelete
  11. ლუკა ბაქრაძე11 February 2011 at 17:02

    ძალიან საინტერესოდ დაწყებული დისკუსიაა და მე მგონი კიდევ უფრო საინტერესო გამოვა თუ ბლოგის თემის ანუ კაპიტალისტური ბაზრის არსის ქალაქგეგმარებით საქმიანობაზე, კონკრეტულად კი ქალაქმშენებლურ დოკუმენტაციაზე პროეცირებას შევეცდებით.

    მე შევეცდები ჯერ მხოლოდ კითხვები ჩამოვაყლიბო, ხოლო პასუხებზე შემდგომ იქნებ ერთად ვიფიქროთ.

    1. უნდა არსებობდეს თუ არა მშენებლობის ბაზრი? რა Gut/good/Благо-ს (სამწუხაროდ ქართული შესატყვისი ვერ გავიხსენე)ქმნის მშენებლობა? კითხვას ვსვავ აქ გაჟღერებული მოსაზრებიდან გამომდინარე, რომ ბაზარზე არ უნდა იყიდებოდეს ადამიანთა შრომა, მიწა, განათლბა, ჯანდაცვა და სამართალი.
    2. ასეთი ბაზრის არსებობის შემთხვევაში უნდა აკონტროლებდეს მას საზოგადოება თუ არა? და თუ კი როგორ? უნდა არესებობდეს ერთი იურისდიქციის ქვეშ მყოფი ფიზიკური სივრცის ერთიანი სამშენებლო რეგულირების ნორმა თუ ყოველი ცალკეული შემთხვევისათვის ცალკეული, თავისუფალი გადაწყვეტის მექანიზმია სწორი (ზემოთ გაჟღერებული ქალაქგეგმარებითი გაერთიანების იდეა)?
    3. ამ უკანასკნელის შემთხვევაში როგორ იქნება შესაძლებელი სივრცის იერარქიული (ქვეყნის, რეგიონის, აგლომერაციის, ქალაქის, რაიონის, უბნის, ქუჩის) ან ჰორიზონტალური (ერთი ქალაქის ფარგლებში ასებული უბნების) დაგეგმარების თავსებადობის უზრუნველყოფა?
    4. როგორ შეიძლება რეალურად გამოიყურებოდეს ზ.ა. ქალაქგეგმარებითი გაერთიანება? განსაკუთრებით პარტიციპაციასთან დაკავშირებული სირთულეების ფონზე, რომლებიც არა მარტო დაბალი საზოგადოებრივი ცნობიერების მქონე საზოგადოებებში არსებობს, არამედ ისეთ განვითარებულ დემოკრატიებშიც, როგორიც გერმანიაა.

    ჯერჯერობით ამაზე გავჩერდები და დისკუსიის გაღრმავებას დაველოდები.

    ReplyDelete
  12. ვწუხვარ რომ მიუხედავად გამოთქმული საინტერესო პოზიციებისა დღემდე ვერ მოგწერეთ ჩემი პასუხი. ხუთშაბათს 7 საათხე ეროვნული მუზეუმის აუდიტორიაში გაიმართება დისკუსია "ჩვენი ქალაქი" სადაც შეგვიძლია გავაგრძელოთ საუბარი. ლუკა, დისკუსიის შედეგებს დავპოსტავ და პლუს ვიდეო ჩანაწერი გაკეთდება "ცხელი შოკოლადის" მიერ, რომელიც ამ დისკუსიის ინიციატორია.

    ReplyDelete
  13. ძალიან დიდი პაუზა გამოგვივიდა, მაგრამ ვფიქრობ ღირს გავაგრძელოთ დისკუსია.

    Anonymous, გეთანხმებით, რომ ბაზრის თვითრეგულირება მითია და რეალურდ მას არასოდეს უარსებია, თუმცა ეს მითი საკმაოდ ძლიერია, გამომდინარე იქიდან, რომ ძალაუფლება უმაგრებს ზურგს. მიუხედავად ამისა არსებობს დერეგულირებული ბაზრები, რომლის შედეგებსაც ყველა ვხედავთ. მიმაჩნია, რომ თავისუფალი ბაზრის მითიური სიკეთეების მოტივით, ბაზრის დერეგულირების იდეის გაქარწყლება,განსაკუთრებულად სახელისუფლებო და აკადემიურ წრეებში, არის ერთ-ერთი სტარტეგიული ამოცანა იმისათვის, რომ ცვლილებების განხორციელება დაიწყოს. თუმცა, როგორც ავღნიშნე, არც მთელი ინიციატივის ცენტრალიზებული სახელმწიფოსთვის გადაცემის მომხრე ვარ. მეტიც, ვფიქრობ რომ თავისუფალი ბაზრის დამცველების მიერ სახელმწიფო კაპიტალიზმის ან სახელმწიფო სოციალიზმის მოდელის კრიტიკიდან ბევრი რამის სწავლა შეიძლება ალტერნატიული ეკონომიკური და შესაბამისად სოციო-პოლიტიკური მოდელების წარმოსადგენად. ბაზარი, ისევე როგორც სხვა მნიშვნელოვანი საკითხები უნდა რეგულირდებოდეს ხალხის მიერ, პირდაპირი დემოკრატიის პრინციპების მიხედვით - საჯარო განხილვები - რეფერენდუმი.

    ანუ პრინციპის სახით რომ განვაზოგადოთ, ვფიქრობ, რომ საზოგადოებისთვის ყველა მნიშვნელოვანი საკითხი უნდა მაქსიმალურად შეიკუმშოს და რაციონალურ ფარგლებში დაყვანილ იქნას მინიმალურ ტერიტორიულ ერთეულებამდე. აგიხსნით რას ვგულისხმობ: არსებობს საკითხები, რომლებიც შესაძლებელია მიღებულ იქნას პატარა ტერიტორიული ერთეულების მიერ, მაგალითად შეიძლება ქალაქის შემადგენლობაში შემავალმა, კოლექტიურ მფლობელობაში მყოფმა სხვადასხვა საკადასტრო ერთეულებმა მიიღონ სხვადასხვა გადაწყვეტილებები თავიანთი ერთმანეთისგან განსხვავებული ინტერესების შესაბამისად. ასევე სხვადასხვა ქალაქებს სხვადასხვა სახის სტრატეგიული განვითარების გეგმები ჰქონდეთ. ასევე არსებობს საკითხები, რომლებიც უფრო დიდმა ტერიტორიულმა ერთეულებმა უნდა დაამტკიცონ პატარა ერთეულების საერთო ეკონომიკური და პოლიტიკური ინტერესების გათვალისწინებით. ჩემი აზრით უნდა ვეცადოთ, რომ მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილებები არ განვაზოგადოთ მარტივად დიდ მასშტაბზე და შეძლებისდაგვარად ვეცადოთ გადავანაწილოთ ისინი რაც შეიძლება მცირე ტერიტორიულ ერთეულებზე. ეს ხელს შეუწყობს ტერიტორიების განვითარებას თავიანთი სპეციფიკის მიხედვით და შექმნის პლურალურ და მრავალფეროვან გარემოს. იგივე წესით შეიძლება მიღებულ იქნას გადაწყვეტილებები ბაზრის რეგულირებასთან დაკავშირებითაც.

    ReplyDelete
  14. რაც შეეხება ამის განხორციელების მექანიზმებს. ვფიქრობ, რომ სამოქალაქო სინდიკატების იდეა ეფექტური იქნება იმ შემთხვევაში თუ ისინი დაფუძნებული იქნება ისევ და ისევ ტერიტორიულ ერთეულებზე. (ამას ქვემოთ კიდევ ერთხელ მიუბრუნდები). თანამონაწილეობის პრობლემასთან დაკავშირებით კი, ვერც რუსკას და ვერც ლუკას ვერ დავეთანხმები, რადგან მართალია გერმანიის და საქართველოს შემთხვევაში მეტნაკლებად, მაგრამ არსებულ ზოგად რეალობაში მაინც არ არსებობს ამის რეალურად განხორციელების არც საკანონმდებლო არც ინსტიტუციონალური და რაც მთავარი არც პოლიტიკური ნება. ამ კომპონენტების რეალურად არსებობის პირობებში სამოქალაქო აქტიურობა უბრალოდ გარდაუვალი აუცილებლობა იქნებოდა, მაგრამ ამასთან ერთად კითხვის ნიშნის ქვეშ დადგებოდა არსებული - ნაციონალური სახელმწიფოების ურთიერთობაზე დაფუძნებული მსოფლიო წესრიგი, რაც მავან ძალაუფლების რგოლებს ხელს არ აძლევს (კიდევ ერთხელ შეთქმულების სუნი დატრიალდა, მაგრამ, მაინც მჯერა რომ ასეა:))

    რაც შეეხება გეგმარებით საქმიანობას: anonymous, თქვენს მიერ წარმოდგენილი სამწევრიანობის პრინციპს თუ მივყვებით, ვერ დაგეთანხმებით იმაში რომ ქალაქმშენებლური შემოქმედება უმთავრესად კულტურული საქმიანობაა. რაც გამოარჩევს პროგრესულ ქალაქმშენებლობის პრაქტიკას ეს არის მისი მრავალმხრივობა და კომპლექსურობა, სადაც კულტურული მხარე ზუსტად იმავე როლს თამაშობს, როგორც სამართლებრივი და სამეურნეო. აქედან გამომდინარე ქალაქმშენებლობის შემოქმედებისთვის სამართლებრივი და სამეურნეო კომპონენტების ჩამოშორება შეუძლებელია. თუ ასეა, ვერც იმაში დაგეთანხმებით, რომ სამართლებრივი ბაზის შექმნა ექსკლუზიურად სახელმწიფოს პრეროგატივაა. გააჩნია აქ როგორ განვიხილავთ თვითონ სახელმწიფოს. მე გთავაზობთ მოდელს სადაც თავად სახელმწიფო ფუნქციები ექვემდებარება რადიკალურ დეცენტრალიზაციას ტერიტორიული ერთეულების მიხედვით. თქვენს მიერ აღწერილი ვარიანტი კი, თუ სწორედ გავიგე, სახელმწიფოს ტოვებს ხელუხლებლად და დარგობრივი სინდიკატების ჩამოყალიბებით ცდილობს ჩამოაშოროს მას ფუნქციები. ჩემს მიერ აღწერილ მაგალითში, ადამიანისთვის, რომელიც მონაწილეობს გადაწყვეტილების მიღებაში ნაკლებად მნიშვნელოვანია სახელმწიფო, როგორც იდეა, ასევე ის არ იცავს რომელიმე სამეურნეო ან სხვა დარგის ინტერესებს - ის გამოდის თავისი უშუალო საარსებო გარემოდან და ამ გარემოში მისი არსებობის სტრატეგიული ინტერესებიდან, რაც თეორიულად შეიძლება რომელიმე დარგის საწინააღმდეგოც იყოს. ვფიქრობ დარგობრივი სინდიკატების იდეა, მათი კორპორაციებად გადაქცევის საფრთხეს შეიცავს, გამომდინარე იქიდან, რომ მათში მხოლოდ საერთო ინტერესების მქონე ადამიანები იქნებიან გაწევრიანებული და შესაბამისად ამ ინტერესების გატარება იქნება მათთვის უმთავრესი პრიორიტეტი. ხოლო ტერიტორიული სინდიკატები გააერთიანებს განსაზღვრულ ტერიტორიაზე მცხოვრებ საზოგადოების ყველა წევრს, რომლებიც თანაბრად მიიღებენ მონაწილეობას, როგორც სამეურნეო ისე სამართლებრივ და კულტურული საკითხების გადაწყვეტაში. აქვე განხორციელდება გეგმარებითი გადაწყვეტილებების მიღებაც. ასეთი სახის სინდიკატები ასევე კარგი პლატფორმა იქნება საერთო პოლიტიკური პროგრამების გასატარებლად (ამის მნიშვნელობა რუსკამაც სამართლიანად აღნიშნა), რაც თავის თავში თქვენს მიერ დასახელებული სამივე კომპონენტს აერთიანებს. ამის მერე ასეთ მართვის მექანიზმს, თუ ის რეალურად იმუშავებს, სინდიკატს დავარქმევთ თუ წარმომადგენლობით ორგანოს, ჩემი აზრით გადამწყვეტი მნიშვნელობა აღარ აქვს. აღარ აქვს, რადგან დღეს სახელმწიფო ორგანოს მიმართ მოქალაქის უნდობლობა დაფუძნებულია იმაზე რომ ის მას არ ეკუთვნის, უცხოა მისთვის, ის ატარებს ზემოდან ნაკარნახებ პოლიტიკას. სამოქალაქო სინდიკატების იდეაც ამაზე ემყარება. თუ აღნიშნულ სახელმწიფო ორგანოს მოქალაქე მოიპოვებს,დაეპატრონება მას, თუ ის იგრძნობს თავს მის წარმმართველად ეს გაუცხოებაც გაქრება და ”სახელმწიფო ორგანოც” მასთან ერთად.

    ლუკა, ვფიქრობ შენს მიერ დასმულ საკითხებთან დაკავშირებით ნაწილობრივ დავწერე ჩემი აზრი. რაც შეეხება სამშენებლო ბაზარს, როგორც anonymous - მა აღნიშნა და მეც ვეთანხმები, ბაზრის სრულიად გაუქმება და მათ შორის მშენებლობის ბაზრის, ხილვად მომავალში წმინდაწყლის მითოლოგიად მესახება. თუმცა როგორც ამბობენ ღმერთი დეტალებშია და გააჩნია ამ ბაზარს რა ტიპის საკუთრება ექნება საფუძვლად, რა რეგულაციები იმოქმედებს მასზე და ასე შემდეგ. მთავარი პირობა კი ის არის, რომ მას საზოგადოება უნდა აკონტროლებდეს.

    ReplyDelete
  15. მართლაც დაგვიანდა დისკუსიის გაგრძელება, მაგრამ შეწყვეტას მაინც ასე სჯობს.

    ”ლუკა ბაქრაძის” აზრი დისკუსიის ქალაქგეგმარებაზე ორიენტირების სასურველობის შესახებ ადრე მეც გამოვთქვი და კიდევ ერთხელ მინდა მას ხაზი გავუსვა. ეს მეტი საფუძვლიანობის შესაძლებლობას მოგვცემს, რადგან როგორც ვატყობ ეკონომისტი, ჲურისტი ან პოლიტოლოგი ჩვენგან არც ერთი არაა. ქალაქგეგმარება რომ ამ და კიდევ სხვა სფეროებსაც ეხება უდავოა, მაგრამ მას თავისი არსებითი თავისთავადობა გააჩნია და შეცდომა იქნებოდა გვეფიქრა, რომ იგი სხვა დისციპლინების კონგლომერატია.

    ”ლუკა ბაქრაძის” კითხვებზე შემდეგი აზრი მაქვს:

    1)თუ ჩემს მიერ ჩამოთვლილი ყიდვა-გაყიდვისთვის შეუფერებელი ფასეულობების განზოგადებას შევეცდები ალბათ მივალ დასკვნამდე, რომ ბაზარზე მხოლოდ საქონელი და მომსახურების შედეგები უნდა იყიდებოდეს. ე.ი. ისეთი რამ, რაც ბუნებრივი ნედლეულისგან ადამიანის ხელითაა შექმნილი. ამავე დროს, როგორც ჩანს, იქიდან გამოვდივარ, რომ განათლება, ჯანმრთელობის დაცვა და სამართალი მომსახურება არაა. მოკლედ, ჩემი ამოსავალი წერტილი ის კი არაა, რამდენად აუცილებელია ესა თუ ის ფასეულობა ადამიანის არსებობისთვის, არამედ ის, თუ რამდენადაა ეს ფასეულობა ადამიანის მიერ შექმნილი პროდუქტი ან მომსახურების შედეგი.

    ასეთი გადასახედიდან ნაგებობები, მიუხედავად იმისა, რომ ისინი საკვებისა და სამოსის მსგავსად ადამიანის არსებობისთვის სრულიად აუცილებლები არიან, მაინც ბაზარზე უნდა იყიდებოდნენ ისევე, როგორც საჭმელ-სასმელი და ჩასაცმელ-დასახური. მთავარი აქ ისაა, რომ ბაზარი (ისევე, როგორც მთელი მეურნეობა) ადამიანური ღირსების შესაფერად იყოს რეგულირებული, ე.ი. ისე, რომ ადამიანთა შორის ძმურ ურთიერთობაზე იყოს ორიენტირებული და არა მოგების მაქსიმირებაზე.

    2)ის, რომ ბაზარი საზოგადოებრივ რეგულირებას უნდა ექვემდებარებოდეს ამ დისკუსიაში რამოდენიმეჯერ ითქვა და აღარ გავიმეორებ. შეკითხვა ”როგორ” არის აქ მთავარი. ჩემს მიერ შემოთავაზებულ სამუშაო ჰიპოთეზაში ქალაქგეგმარებითი გაერთიანების შესახებ შევეცადე გამემიჯნა კანონშემოქმედებითი საქმიანობა, რომელიც სახელმწიფოს საქმე მგონია (როგორ გადანაწილდება კომპეტენციები ადგილობრივი მმართველობიდან ცენტრალურამდე, შემდეგი საკითხია და შევეცდები ამაზე ლევანს ვუპასუხო), სამეურნეოსაგან (ადრე დავწერე, კულტურულისგანთქო, მაგრამ ეხლა მგონი აზრი შევიცვალე). ეს იმას ნიშნავს, რომ სივრცითი მოწყობის მარეგულირებელი კანონები და სხვა იურიდიული აქტები სახელმწიფოს მისაღები იქნება სხვა და სხვა დონეზე, ხოლო უშუალოდ მშენებლობის წარმმართველი გეგმები, რომელთა კანონიერი საფუძველი ზემოთ აღნიშნული კანონები და აქტებია, ლოკალური ქალაქგეგმარებითი გაერთიანების დასამუშავებელი. ერთიც და მეორეც მშენებლობის ბაზარს დაარეგულირებს. პირველი წმინდად სამართლებრივად, მეორე ქალაქგეგმარებითი გაერთიანების, როგორც სამეურნეო ასოციაციის ფარგლებში. ამაშია ჩემი სამუშაო ჰიპოთეზის არსი. აქ მხოლოდ ის შევცვალე, რომ ეს გაერთიანება სამეურნეო ასოციაციად გავიაზრე, რადგან ეხლა ვფიქრობ, რომ მშენებლობა მეურნეობის დარგია, რომელიც ზოგადსამართლებრივად სახელმწიფოსგან უნდა რეგულირდებოდეს და ლოკალურად უშუალოდ ასოციაციის საქმიანობით (მათ შორის ქალაქმგეგმარებლური საქმიანობით) წარიმართებოდეს. ეს საქმიანობა ბუნებრივია თავის თავში შეიცავს სამართლებრივ და შემოქმედებით (ე.ი. კულტურულ) სფეროებს. სამართლებრივი იქნება მისთვის მისი წესდებები და მშენებლობის წარმმართველი გეგმების სამართლებრივი ნაწილები, ხოლო შემოქმედებითი - ქალაქგეგმარებითი საქმიანობა, რომელშიც ქალაქმგეგმარებლებთან ერთად მოსახლეობაც იქნება ჩაბმული (იხ. ჩემი კომენტარი 08.02.11 11:36).

    3)ამაზე მგონი უკვე გავეცი ზემოთ პასუხი. მოკლედ, კანონთა იერარქიულობა მაინც შესანარჩუნებელი იქნება, რომელთაგან უდაბლეს (ან რამოდენიმე ქვედა) დონეზე მომქმედები ასოციაციათა მუშაობაში არაჯანსაღ კონკურენციას უნდა გამორიცხავდნენ. კიდევ ერთხელ ვიმეორებ, რომ კანონთა მთელი სისტმა უნდა იყოს მთელი საზოგადოების კანონშემოქმედების შედეგი, რომლის იდეალი თანასწორობაა და ინსტრუმენტი - შეძლებისდაგვარად პირდაპირი დემოკრატია.

    ReplyDelete
  16. 4)კონკრეტული პასუხის გაცემისთვის მზად არა ვარ, რადგან ეს აზრი თუმცა ჩემია, მაგრამ მაინც ახალი და დაუმუშავებელი. ზოგადად წარმომიდგენია, რომ გარკვეული ტერიტორიული ერთეულის ფარგლებში (ის იმდენად დიდი უნდა იყოს, რომ საკმარისი სამეურნეო სიმძლავრე ჰქონდეს) გარკვეულ შეთანხმებათა პაკეტის საფუძველზე გაერთიანდებიან მშენებლები (ადრე დავწერე მენაშენეებითქო, რაც უაზრობაა. მენაშენე ყველა შეიძლება გახდეს ვინც ბანკისგან ფულს ისესხებს), ბანკები, ქალაქმგეგმარებლები, არქიტექტორები და დანარჩენი ამ ტერიტორიაზე მცხოვრები მოსახლეები. ქალაქმგეგმარებელთა ინიციატივით და მათი კოორდინაციით შემუშავდება მშენებლობის წარმმართველი გეგმები, რომელთა შექმნაში შეძლებისდაგვარად მთელი მოსახლეობა მიიღებს მონაწილეობას. ამ გეგმების სამართლებრივი საფუძველი ზემოთ აღნიშნული კანონები იქნება, რომელთაგან ერთი ნაწილი მაინც ამ მოსახლეთა შექმნილი უნდა იყოს, ოღონდ (ამას გთხოვთ ყურადღება მიაქციოთ) არა ასოციაციაში მონაწილეობის ფარგლებში, არამედ სახელმწიფოებრივი კანონშემოქმედების ფარგლებში (მაგ. ადგილობრივი მმართველობის დონეზე). მშენებლობის წარმმართველი ეს გეგმები ასოციაციის ფარგლებში გავლილი ლეგიტიმაციის მერე გახდებიან სავალდებულო სამართლებრივი დოკუმენტები ამ ასოციაციის მოქმედების მთელ ტერიტორიაზე მშენებლობისთვის. მათ საფუძველზე განხორციელდება აქ მშენებლობა მანამ, სანამ ასოციაციის ფარგლებში არ წარმოიშვება აზრი მათი კორექციის ან ახლის შექმნის შესახებ. ასოციაცია მიიღებს ან უარყოფს ამ აზრს პირდაპირი დემოკრატიული გზით. პირველ შემთხვევაში მოხდება გეგმის კორექცია, ან შემუშავდება ახალი და ყველაფერი თავიდან დაიწყება.

    ცხადია, რომ ეს ზოგადი მონახაზია. გასააზრებელი იქნება სანირებასთან დაკავშირებული საკითხები, უფრო მაღალ იერარქიულ დონეზე დაგეგმილ ღონისძიებათა (მაგ. გზები, ტყეპარკები, ბუნების დაცვის ზონები და სხვ.) მიმართ დამოკიდებულებები, საზოგადოებრივი სახსრების მოზიდვის საკითხები ისეთი ღონისძიებებისთვის, რომლებიც ასოციაციის ინტერესებშია, მაგრამ მათი განხორციელება მის სამეურნეო სიმძლავრეს აღემატება და ა.შ. მიუხედავად ამისა მაინც ვფიქრობ, რომ ამ მიმართულებით ფიქრი საქმეს წაადგება.

    რაც შეეხება პარტიციპაციას, ჰამბურგის გახმაურებულმა ამბავმა (სამოქალაქო ინიციატივამ, რომელსაც ელიტარული ჯგუფი წარმართავდა, შესძლო ხალხის მანიპულირებით მოეგროვებინა საკმარისი ხელმოწერები გერმანიაში საუკეთესო საგანმანათლებლო რეფორმის კანონის წინააღმდეგ, რომელიც ჰამბურგის ხელისუფლებამ მიიღო)კიდევ ერთხელ წარმოაჩინა პირდაპირი დემოკრატიის შესაფერი საკანონმდებლო საფუძვლის ნაკლოვანება გერმანიაში. ამ მიმართულებით დიდი პოტენციალია ასამოქმედებელი და თუმცა ასპროცენტიან პირდაპირ დემოკრატიაზე გადასვლა კიდევ კარგა ხანს არ მოხერხდება, მნიშვნელოვანი ნაბიჯების გადადგმა მაინც შესაძლებელია.

    ReplyDelete
  17. ლევანს:

    ასე მეჩვენება, რომ თქვენი ვერდათანხმებები გაუგებრობის შედეგია. მე არ მითქვამს (და არც მიფიქრია), რომ სამართლებრივი და სამეურნეო კომპონენტების ქალაქგეგმარებისთვის ჩამოშორება შესაძლებელია. ამაზე ამ კომენტარის დასაწყისშიც დავწერე, მაგრამ ერთ რამეს ხაზი მაინც უნდა გავუსვა. არქიტექტურის და განსაკუთრებით ქალაქგეგმარების კომპლექსურობაზე ლაპარაკი ახალი არაა და ჩემს ახალგაზრდობაშიც გავრცელებული იყო. ამაში არასწორი არაფერია მანამ, სანამ ამ ლაპარაკით იქამდე არ მივლენ, რომ უნებურად დაადგენენ, თითქოს ამ დისციპლინებს თავისი საკუთარი არსი არ გააჩნდეთ და სხვა და სხვა დისციპლინათა ნარევი, კონგლომერატი იყვნენ. არა მგონია თქვენც ასე ფიქრობდეთ. თუ ასე არ ფიქრობთ, ალბათ დამეთანხმებით, რომ ქალაქმგემარებლის ამოცანა ადამიანის სოციალური და მატერიალური გარემოს შემოქმედებითი ფორმირებაა და ამ ფორმირებას საკუთარი, სრულიად ინდივიდუალური სპეციფიკა აქვს. ამ სპეციფიკის ერთი კომპონენტი ისიცაა, რომ ქალაქმგეგმარებელი (ყოველ შემთხვევაში თანამედროვე ქალაქმგეგმარებელი) სხვა შემოქმედთაგან განსხვავებით ადამიანთა გარემოს მათთან ერთად, მათი მისწრაფებების და მოთხოვნილებების საფუძველზე გეგმავს. შეიძლება ითქვას, რომ ის სოციალური შემოქმედია და ამდენად ბუნებრივია, რომ მისი საქმიანობა საზოგადოების კულტურული ცხოვრების ნაწილია.

    მე ვფიქრობ გაუგებრობა ჩემმა არასაკმარისად გამოკვეთილმა აზრმა გამოიწვია ქალაქგეგმარებითი გაერთიანების შესახებ, როცა ვწერდი, რომ ის კულტურულ ცხოვრებას განეკუთვნება. იქ მე საკუთრივ ქალაქმგეგმარებლის საქმიანობა და ეს გაერთიანება ავურიე ერთმანეთში. დღეს ”ლუკა ბაქრაძის” კითხვებზე პასუხისას მგონი სწორ გზაზე დავდექი (იხ. პასუხი 2. კითხვაზე) და ეხლა შემიძლია უფრო გამოვკვეთო ჩემი სათქმელი. ქალაქგეგმარებითი გაერთიანება მესახება როგორც სამეურნეო ასოციაცია, რომლის არსებითი მიზანი მშენებლობაა და რომელიც თავის თავში მოიცავს კულტურისა და სამართლის სფეროებსაც (ისევე, როგორც სხვა ნებისმიერი სამეურნეო ორგანიზაცია). კულტურის სფერო აქ ქალაქგეგმარებითი შემოქმედებით იქნება წარმოდგენილი, ხოლო სამართლებრივი - ასოციაციის წესდებით და მშენებლობის წარმმართველი გეგმების სამართლებრივი ნაწილებით.

    როცა წერთ, ”ვერც იმაში დაგეთანხმებით, რომ სამართლებრივი ბაზის შექმნა ექსკლუზიურად სახელმწიფოს პრეროგატივაა” და ამას მოაყოლებთ, ”გააჩნია აქ როგორ განვიხილავთ თვითონ სახელმწიფოს”, ამით ამ ვერდათანხმებას თვითონვე აქარწყლებთ, რადგან მე სახელმწიფოში სწორედ იმას ვგულისხმობ (და ამაში ორიგინალური არა ვარ. სახელმწიფოს ასეთი გაგება ჩვეულებრივი რამაა), რასაც თქვენ მომდევნო პასაჟით გვთავაზობთ და რაშიც სავსებით გეთანხმებით. ამდენად თქვენი ნათქვამი, ”თქვენს მიერ აღწერილი ვარიანტი კი, თუ სწორედ გავიგე, სახელმწიფოს ტოვებს ხელუხლებლად და დარგობრივი სინდიკატების ჩამოყალიბებით ცდილობს ჩამოაშოროს მას ფუნქციები” გაუგებრობის შედეგია. მე ასე არ ვფიქრობ. ”ლუკა ბაქრაძისადმი” 4. პასუხში ამაზე კონკრეტულადაა მითითებული (იქ, სადაც ყურადღების მიქცევა გთხოვეთ).

    ReplyDelete
  18. მართალი გითხრათ არ ვიცი რატომ გაჩნდა თქვენს კომენტარში ცნება ”სინდიკატი”. მე ვწერდი სამეურნეო ასოციაციაზე. მასსა და დარგობრივ სინდიკატს შორის დიდი განსხვავებაა. ქალაქგეგმარებითი გაერთიანება როგორც სამეურნეო ასოციაცია გარკვეულ ტერიტორიას უნდა მოიცავდეს, როგორც თავიდანვე ვწერდი, თუმცა მას გამოკვეთილი პროფილი აქვს და ემიჯნება სახელმწიფოებრივ კანონშემოქმედებით საქმიანობას ადგილობრივ დონეზე. ეს რა თქმა უნდა იმას არ ნიშნავს, რომ მოსახლეობის ერთი ნაწილი სამეურნეო ასოციაციის წევრი უნდა იყოს და მეორე ადგილობრივ მმართველობაში მონაწილეობდეს. ამ შეცდომას ხშირად უშვებენ, რაც საკითხის გაუკუღმართებულ სურათს ქმნის. ამავე გაუგებრობას ეყრდნობა თქვენი ნათქვამიც, ”ვფიქრობ დარგობრივი სინდიკატების იდეა, მათი კორპორაციებად გადაქცევის საფრთხეს შეიცავს, გამომდინარე იქიდან, რომ მათში მხოლოდ საერთო ინტერესების მქონე ადამიანები იქნებიან გაწევრიანებული და შესაბამისად ამ ინტერესების გატარება იქნება მათთვის უმთავრესი პრიორიტეტი”. ჩემის აზრით ბუნებრივია, რომ ამ ტერიტორიის ყველა მოსახლე ორივეში მიიღებს მონაწილეობას. მიუხედავად ამისა ამ საქმიანობათა (და არა ადამიანთა) გაყოფაში გარკვეული აზრია. სამართლებრივ სფეროს თავისი არსებითი სპეციფიკა, თავისი კანონები აქვს, რომელიც სამეურნეოსგან განსხვავდება. ამ უკანასკნელის ძირითადი ამოცანა მოთხოვნილებათა დაკმაყოფილებაა, სამართლებრივისა - სამართლის უზრუნველყოფა. მათ განსხვავებული იდეალებიც აქვთ. მეურნეობისთვის ეს ძმობაა, სამართლისთვის - თანასწორობა. აქედან გამომდინარე ამ სფეროებში მუშაობაც სპეციფიკურია და თავისებურ მიდგომას მოითხოვს. ამიტომ სწორი არ მგონია ისეთი თვითმმართველობის შექმნა, რომელიც სამართლებრივის გარდა სამეურნეო და კულტურულ საქმიანობასაც გასწევდა. საზოგადოებრივი ცხოვრების სფეროების, მათი იდეალების ერთმანეთში აღრევამ უკვე მოიტანა მძიმე შედგები. მაგალითად კულტურული ცხოვრების იდეალის (თავისუფლების) მეურნეობაში (რომლის იდეალიც ძმობაა) გადატანამ სამეურნეო ნეოლიბერალიზმი წარმოშვა, ხოლო თანასწორობის როგორც სამართლებრივი ცხოვრების იდალის ასევე სამეურნეო ცხოვრებაში დანერგვამ - საბჭოური, განაწილებაზე დაფუძნებული ეკონომიკა. მით უმეტეს მძიმე შედეგებს მოიტანს ასეთი ”მონოლითური” ადგილობრივი მმართველობა, თუ ის წარმომადგენლობით პრინციპზე აიგება. ეს იქნება ძალაუფლების სრული უზურპაცია ადგილობრივ დონეზე.

    მმართველობის ტერიტორიული თვალსაზრისით დეცენტრალიზაციას, რასაც თქვენ სრულიად სამართლიანად უჭერთ მხარს, აუცილებლად უნდა ახლავდეს თან სახელმწიფოებრივი ”მონოლითის” დაშლა ყველა დონეზე. სახელმწიფო არ უნდა ერეოდეს ეკონომიკასა და კულტურაში არც ერთ დონეზე, მათ შორის არც ადგილობრივი მმართველობის დონეზე. ის უნდა ჰქმნიდეს სამართლებრივ სისტემას მთელი საზოგადოებისთვის და ამდენად სამეურნეო და კულტურული ცხოვრებისთვისაც. და ამას იგი უნდა აკეთებდეს ყველა დონეზე, მათ შორის ადგილობრივი მმართველობის დონეზეც. იმის რეგულირება, თუ ვინ რამდენი ფოლადი უნდა გამოადნოს, ან ვინ რა მუსიკალური ნაწარმოები დაუკრას სახელმწიფოს საქმე არაა არც ერთ დონეზე, მათ შორის არც ადგილობრივი მმართველობის დონეზე.

    ჩემი წინასწარი შენიშვნის მიუხედავად ცოტა მაინც გადავუხვიე უშუალოდ ქალაქგეგმარების თემას, რისთვისაც ბოდიშს გიხდით.

    პატივისცემით

    ReplyDelete