Sunday, 19 July 2015

პოლიტიკურის და ოფენ ეარის შესახებ

ფოტო: ნეტგაზეთი/გუკი გიუნაშვილი




საერთოდ არ ჩავთვლიდი საჭიროდ ”თბილისი ოფენ ეარის” შესახებ კომენტარის გაკეთებას, მაგრამ როდესაც სხვადასხვა მხრიდან ამ ღონისძიების მიმართ გაკეთებული სტერილური, მუსიკის და კულტურის დარგში იზოლირებული კომენტარები მოვისმინე, გადავწყვიტე მეც დამეწერა რას ვფიქრობ ამის შესახებ.

პირველ რიგში, ვფიქრობ ეს შემთხვევა კარგად აჩვენებს იმას თუ რამდენად ღრმად გვაქვს გამჯდარი კაპიტალისტურ კულტურაში დამკვიდრებული, ხელოვნების ავტონომიურობის იდეა, რომელშიც ხელოვნება აღქმულია, როგორც მისი წარმოების კონტექსტისგან და დანარჩენი ცხოვრებისგან განყენებული პროდუქტი, რომლის ხარისხი მხოლოდ თავისივე ვიწრო სფეროში მიმდინარე დისკურსში შეიძლება გაიზომოს. მსჯელობის ეს ფორმა კანტის თეორიაში მშვენიერის იდეიდან იღებს სათავეს და სხვადსახვა ფორმით დღეს მეინსტრიმული თანამედროვე ხელოვნების მთავარი დასაყრდენია. მეორეს მხრივ, ასეთი მიდგომის წყალობით ხელოვნება მძლავრი იდეოლოგიური ინსტრუმენტია კაპიტალის ხელში. მარქსისტული პერსპექტივიდან მსჯელობის ამ ფორმას სასაქონლო ფეტიშიზმი ეწოდება. ეს ის მდგომარეობაა, როდესაც საქონელი (ამ შემთხვევაში მუსიკა) აღიქმება, როგორც არა მის შექმნაში და მსმენელამდე მიტანაში - წარმოებაში - ჩართული ადამიანების სოციალური ურთიერთობების (ვინ რას აკეთებს, ვინ ვისზე მუშაობს, წარმოების რა ფორმა მოქმედებს და ა.შ) შედეგი, არამედ, როგორც დამოუკიდებელი თვისებების მქონე ობიექტი, რომლის ღირებულების შეფასება მხოლოდ სხვა მის მსგავს საქონელთან შედარებითაა შესაძლებელი. 

თუკი დომინანტური სააზროვნო პერსპექტივიდან მივუდგებით, მაშინ მართლა შესაძლებელია ვისაუბროთ ფესტივალზე გამომსვლელი სხვადასხვა ჯგუფის შესრულების ხარისხზე, მათი მუსიკის მოძველებულობა-თანამედროვეობაზე თუ ენიგმატურ აურაზე, ან ღონისძიების ორგანიზების ავკარგიანობაზე და ა.შ. ასეთ მსჯელობაში ადგილს ვერ დაიკავებს ამ ფესტივალის პოლიტეკონომიური კონტექსტის განზომილება, რაზე ფიქრიც მიგვიყვანდა, მაგალითად, მისი ორგანიზების ფინანსურ დეტალებთან, და იქ დროებით დასაქმებული მუშების სამუშაო პიორბებთან, რაზეც ინფორმაცია არ მაქვს, მაგრამ მაინტერესებს. ამ ლოკალური მაგალითიდან საშუალებას მოგვცემდა გლობალურ მუსიკის ინდუსტრიაზეც დავფიქრებულიყავით. ან ისევ ადგილს რომ დავუბრუნდეთ, ფესტივალის ჩასატარებლად ტერიტორიის შერჩევის ლოგიკასთან მიგვიყვანდა, რომელიც ნაკარნახევია ღონისძიების მთავარი სპონსორის, ჩინური დეველოპერული კომპანიის ”ჰუალინგ გრუპის” იქვე მდებარე ახალი უბნის რეკლამირების სურვილით. ამასთან კავშირში, ასევე საინტერესოა ის თუ რა შედეგები მოაქვს ქალაქისთვის და საზოგადოებისთვის ასეთი სტერილური უბნების ფორმირებას და რა ფინანსური პროცესებია ჩართული ასეთ განვითარებაში, მაგრამ ამას აქ აღარ ჩავუღრმავდები. ასევე დაგვაფიქრებდა იმაზე, რომ ვარკეთილის ძირითადად დაბალშემოსავლიანი მოსახლეობისთვის ამ ტიპის ექსკლუზიური მუსიკალური ფესტივალის ტერიტორიალიზაცია, ღამის საათების ხმაური და დიდი კონცენტრაციით იქ თავმოყრილი დაწინაურებული მოქალაქეები, თავისი დაწინაურებული ჰაბიტუსებით, ავტომატურად ცენტრის პერიფერიაზე კულტურულ და კლასობრივ დომინაციას ნიშნავს. შესაბამისად, ღამის ხმაურით (და ვფიქრობ გაუცნობიერებლად არა მარტო ხმაურით) შეწუხებულ ერთ-ერთ ვარკეთილელს და მის მეზობლებს, საზოგადოებრივ არხზე გადაცემა კომუნიკატორის წამყვანი სერგი გვარჯალაძე ურჩევს ”ერთი ორი დღე მოითმინონ, რადგან ეს ძალიან მნიშვნელოვანი მუსიკალური ფესტივალია”. რათქმაუნდა! მათ არ ესმით, მაგრამ უნდა მოითმინონ! ასეთი მიმართულებით მსჯელობისას, ასევე თვალში მოგვხვდებოდა ფესტივალის ტერიტორიის ღობის გარეთ მუსიკის მოსასმენად თავმოყრილი ხალხი, რომლებმაც დიდი ალბათობით ბილეთის ფასის გადახდა ვერ მოახერხა და ამიტომ დარჩა თამაშგარე მდგომარეობაში.

ამგვარად, სხვადასხვა ხდომილების თუ ხელოვნების ნაწარმოების შესახებ პოლიტეკონომიური მსჯელობა საშუალებას გვაძლევს ჩვენი სიზარმაცისკენ მიდრეკილი ყურები, თვალები და სხვა გრძნობის ორგანოები მუდმივად ვავარჯიშოთ აღქმულის კრიტიკულ წაკითხვაში, რაც ”განყენებული” სმენადის, ხილვადისა და ზოგადად გრძნობადის ”განსხვავებულისადმი” დაუსრულებელი ფეტიშური ლტოლვის ნაცვლად, ”სხვა”-ს მოლოდინის და აღმოჩენის რეჟიმში გადაყვანის პერსპექტივას გვპირდება.

რომ გავაგრძელოთ ამ ღონისძიების სეგრეგაციულ ბუნებაზე მსჯელობა, აუცილებელია ისიც ვთქვათ, რომ ფესტივალი, თავისი არსით საყოველთაო ღონისძიებაა, სადაც ნებისმიერ ადამიანს შეუძლია მივიდეს და დროებით ყოველდღიური რუტინისგან გამოეთიშოს. ის შეიძლება იყოს ძალაუფლების მიერ ან თვით-ორგანიზებული, მაგრამ საყოველთაოობა მისი მთავარი დამახასიათებელი თვისებაა. მისი კომერციალიზაცია ამ პრივილეგიას მხოლოდ იმ დაწინაურებულ მოქალაქეებს ანიჭებს, ვისაც შიგნით მოხვერის მაღალი საფასურის გადახდა შეუძლია. ამ კუთხით თუ შევხედავთ, ისეთი სახალხო ფესტივალები, როგორიცაა თბილისობა და მაგალითად მთის დღეობები (ზემოხსენებული ორი ფორმა), რომლებსაც სხვათაშორის, ოფენ ეარის ტიპის ღონისძიებების დამცველები ხშირად ზიზღით აკრიტიკებენ, როგორც ბნელებისა და ჩამორჩენილების ღრეობის ადგილს, თავისი არსით, როგორც კულტურულად, ისე კლასობრივად ბევრად ინკლუზიური და დემოკრატიული ღონისძიებები გამოვა. შესაბამისად, პოლიტიკური თვალისთვის და ყურისთვის აქ ნანახ-გაგონილი ”უწესრიგობა” და სპონტანურობა ესთეთიკური კუთხითაც ”სხვასთან” უფრო ახლოს დგას ვიდრე ნებისმიერ დახურულ და ძვირადღირებულ ფესტივალზე სორტირებული, ფორმალიზებული, სტერილური და პროგნოზირებადი ”განსხვავებული”. რათქმაუნდა, ამ შემთხვევაში სულაც არ ვცდილობ ზემოხსენებულ სახალხო ფესტივალებზე არსებული სიტუაციის რომანტიზაციას და უპირობო მიღებას, თუმცა, ვფიქრობ, ისინი მრავალმხრივ მნიშვნელოვანია.

ალბათ ოფენ ეარის, როგორც მუსიკალური მოვლენის სერიოზული განხილვის საგნად ქცევა ასევე განსაზღვრულია ჩვენს რეალობაში არსებული კულტურული სიმწირით. ვგულისხმობ იმ მდგომარეობას, სადაც ადგილობრივი ხელოვანება თითქმის ასი პროცენტით კონფორმულია დასავლეთის დომინანტური კულტურისადმი და ვერა და ვერ ახერხებს საკუთარ კონტექსტთან შესაბამისი ”სხვა” ვექტორების კრისტალიზაციას. მაგალითად, ჩემი აზრით, ახალგაზრდა ქართველი მუსიკოსისთვის, რომელიც ეს ესაა იწყებს თავის მუსიკალურ მოღვაწეობას და პრეტენზიას გამოთქვამს თავისი შემოქმედების სოციალურად აქტუალობაზე მეინსტრიმულ დასავლურ თუ რუსულ ჯგუფებთან ერთადზემოთაღწერილი კონტექსტის ფესტივალში მონაწილეობა მუსიკალური კარიერის დასასრულს უნდა ნიშნავდეს, მაგრამ არა, კოლონიალური აზროვნება აქაც ისევე ძლიერად იჩენს თავს, როგორც ცხოვრების სხვა ნებისმიერ სფეროში. 

აქ ალბათ არანაკლებ მნიშვნელოვანია სახელმწიფოს როლი, რომელიც ახალი კულტურის ჩამოყალიბების პროცესში პასუხისმგებლობას ბოლომდე იხსნის და ტრადიციული კულტურის სადარაჯოზე რჩება. თუმცა, გასაკვირი ამაში არაფერი უნდა იყოს მაშინ, როდესაც ქვეყნის კულტურის მინისტრი, წინა ხელისუფლების დროს, ზუსტად შოუბიზნესში დაწინაურებული ბიზნესმენი აღმოჩნდება.

მოკლედ, ამ მდგომარეობის და მისი ძირეული მიზეზების გადასალახად არსებობს სხვადასხვა პოლიტიკური თუ სახელოვნებო ხერხები, მაგრამ მათი მოქმედებაში მოსაყვანად აუცილებელია პირველ რიგში გავერკვეთ პრობლემის და შემდგომ თავად მათ ბუნებაში, ჩავურღმავდეთ ფორმების და შინაარსების ურთიერთმიმართებებს, ვავარჯიშოთ გონება თვალ-ყურის სინქრონულად და გავხდეთ უფრო და უფრო მეტად პოლიტიკური არსებები.

1 comment:

  1. а вам не кажется что цинизм ваших помыслов ассоциируется с парадоксальными илюзиями данных вам концепции? =)))))))))))))))))

    ReplyDelete